20.7.09

ઉર્દુ ગઝલોની દુનિયામાં એક લટાર

યાહૂ ઇ-મેલ ગ્રુપ ebazm* માં અંગ્રેજી લિપિમાં લખાઇને આવતી ઉર્દુ ગઝલોને જોઇને થતું કે આને દેવનાગરીમાં વાંચ્યા પછી જ મઝા આવે.. એટલે નવરાશમાં આ લિપિ-રુપાંતરણ નું કામ કર્યું છે. ઇ-મેલમાં આવતી ગઝલો અંગ્રેજી લિપિમાં લખાઇ હોવાથી ભુલ થઇ હોવાની ગેરંટી છે..

[*ebazm-subscribe@yahoogroups.com ]


परवेज़ जालन्धरी

जिनके होठों पे हँसी पाँवमें छाले होंगे
हाँ वही लोग तुम्हे ढुँढनेवाले होंगे

मय बरसती है फज़ाँओंपे नशा तारी है
मेरे साकीने कहीं जाम उछाले होंगे

शमा ले आये हैं हम जल्वा गहे जानाँ से
अब तो आलम में उजाले ही उजाले होंगे

हम बडे नाज़ से आये थे तेरी मेहफिलमें
क्या खबर थी लबे-इज़्हार पर ताले होंगे

उनसे मफ्हूमे-गमे-ज़िस्त अदा हो शायद

अश्क जो दामने-मिजगाँ में संभाले होंगे

====================================
मुज़्ज़्फर वारसी
माना के मुश्ते-खाक से बढकर नहिं हूं मैं,
लेकिन हवा के रहमो-करम पर नहिं हूं मैं


इंसान हूं धडकते हुए दिलपे हाथ रख,
यूं डुबकर न देख समन्दर नहीं हूं मैं


चेहरे पे मल रहा हूं सियाही नसीब की
आइना हाथमें है सिकन्दर नहीं हूं मैं


गालिब तेरी जमीं में लिख्खी तो है गजल.
तेरे कद-ए-सूखन के बराबर नहीं हूं मैं


----------------------------------------------------
एहमद फराज़

मेरे वजूदकी मुझमें तलाश छोड गया
जो पुरी न हो कभी ऎसी आस छोड गया



यही करम नवाज़ी उसकी मुझपे कम है क्या
के खुद तो दुर है यादें तो पास छोड गया



जो ख्वाहिशें थीं कभी हसरतोंमें ढल गयीं अब
मेरे लबों पे वो एक लब्ज़ काश छोड गया



ये मेरा ज़र्फ है एक रोज़ उसने मुझसे कहा
के आम लोगोंमें एक तुझको खास छोड गया



खीज़ाओंसे ईसी लिये तो नफरत है फराज़
इन्हीं रुतोंमें मुझे वो उदास छोड गया



---------------------------------------------------------
एहमद फराज़

तुम भी खफा हो लोगभी बेरेहम है दोस्तों
अब हो चला यकीं के बुरे हम है दोस्तों

किस्को हमारे हालसे निस्बत है क्या करें
आँखें तो दुश्मनोंकी भी पुर नम है दोस्तों

अपने सिवा हमारे ना होने का गम किसे
अपनी तलाशमें तो हम ही हम हैं दोस्तों

कुछ आज शामसे ही है दिलभी बुझा बुझा
कुछ शहर के चिराग भी मध्धम है दोस्तों

इस शहर-ए-आरझु से अब बाहर निकल चलो
अब दिलकी रौनकेंभी कोइ दम है दोस्तो

सब कुछ सही ‘फराज़’ पर इतना ज़रुर है
दुनियामें ऎसे लोग बहुत कम है दोस्तो

==============================



परवीन शाकिर

गये मौसममे जो खिलते थे गुलाबोंकी तरह
दिलपे उतरेंगे वही ख्वाब अज़ाबोंकी तरह


राखके ढेरपे अब रात बसर करनी है
जल चुके हैं मेरे खेमे मेरे ख्वाबोंकी तरह


सत-ए-दिल के आरीज़ हैं गुलाबी अब तक
अवलें लम्हों के गुलनार हिजाबों की तरह


वो समन्दर है तो फिर रुह को शादाब करें
तश्नगी क्यों मुझे देता है सराबोंकी तरह
गर मुमकिन है तेरे घरके गुलाबोंका शुमार
मेरे रिसते हुए ज़ख्मोंके हिसाबोंकी तरह


याद तो होगी वो बातें तुझे अबभी लेकिन
शेल्फमें रख्खी हुइ बन्द कितबोंकी तरह


कौन जाने के नये सालमें तु किसको पढे
तेरा मयार बदलता है निसाबोंकी तरह


शोख हो जाती है अबभी तेरी आँखोंकी चमक
गाहे गाहे तेरे दिलचश्प जवाबों की तरह


हिज्र की शब मेरी तन्हाईपे दस्तक देगी
तेरी खुश्बो मेरे खोये हुए ख्वाबोंकी तरह
========================================
मैं जो मेहका तो मेरी शाख जला दी उसने
सब्ज़ मौसममें मुझे ज़र्द हवा दी उसने

पेहले एक लम्हे की ज़ंज़ीर से बाँधा मुझको
और फिर वक्त की रफ्तार बढा दी उसने

मेरी नाकाम मुहब्बत मुझे वापस कर दी
यूँ मेरे हाथ मेरी लाश थमा दी उसने
जानता था के मुझे मौत सुकूँ बक्शेगी
वो सितमगर था सो जीनेकी दुआ दी उसने

उसके होने से थीं साँसें मेरी दुगनी शायद
वो जो बिछडा तो मेरी उम्र घटा दी उसने

15.2.09

બાળક બની રહો, વહી શકાય તેટલું વહો

બાળક બની રહો. ગણતરી ન કરો.
સામે જે સ્થિતિ છે તેનો બાળકની જેમ સ્વીકાર કરો.
એમ ન કરી શકો તો ન કરો. પણ મુંઝાવ-ગુંગળાવ નહિ.
ચાલતા રહો.
ચાલતાં-ચાલતાં પડો તો રડો .
રડવામાં નાનમ કેવી?
રડતાં-રડતાં આસપાસ જુઓ.કોઇ ઉભા કરવા ન આવે તો કંઇ નહીં. હાથ ના લંબાવે તો ય શું?

રડવાનું ભુલી જઇને જાતે ઉભા થાઓ અને ફરી ચાલવા માંડો.
આ બધું ભલે સ્થિર દેખાય પણ કશું સ્થિર નથીને શાશ્વત પણ નથી.
બધું... હા બધું જ. આ હું, તમે અને આપણે સૌ અસ્થાયી, અસ્થિર અને ગતીશીલ છીએ.
સઘળું સરતું રહે છે.
આપણે પણ એ સઘળાની સાથે મોજથી ચાલીએ, ગતિશીલ રહીએ, પાછળ ન રહી જઇએ.
પાછળ રહી જનારના મનમાં અસંતોષ અને ઇર્ષા જન્મે છે.
ચાલી ન શકો તો આનંદથી ઉભા રહો.
આજે ઉગેલો સૂર્ય આજે જ આથમી જવાનો છે, પછી એ સુખનો હોય કે દુ:ખનો.
બધું સતત વહી રહ્યું છે, દુ:ખ પણ.
આ ચલ અને અચલ સઘળું વહી રહ્યું છે.કોઇ સ્થલમાં વહે છે તો કોઇ સમયમાં.
તમે પણ મારી માફક વહો છો, પ્રવાહ વચ્ચે અને સાથે.
એક સ્થળે ખોડાઇને ઉભા રહેવાની જીદ શા માટે?
તમે પુછશો- વહેવાની પણ જીદ શા માટે?
વાત સાચી છે : જીદ ન કરો. ખોડાયું તે ઉથલી પડવાનું. તરશે તે તણાશે. તો શું કરવું?
મનને ગમે તે કરો. વહેતા પ્રવાહની સાથે વહી શકાય તેટલું વહો.

[ડૉ. રમેશ ર. દવેની વાર્તા 'ત્યાં જ ઉભી છું આજ લગી' નો રઘુવીર ચૌધરીએ 'વિશેષ'- દિવ્ય ભાસ્કરમાં કરાવેલા આસ્વાદમાંથી]

12.1.09

એક હમ હી નહિ, દુનિયા સે ખફા ઔર ભી હૈ...

પ્રથમ લેખમાં જાણિતા લેખક રસ્કીન બોન્ડ ના વિચારો છે.

હું કોઇ ધાર્મિક માણસ નથી, પણ આઘ્યાત્મિક છું. આઘ્યાત્મિક હોવા માટે ધાર્મિક હોવું જરૂરી છે, એવું મને નથી લાગતું. અઘ્યાત્મ પોતાનામાં જ અલગ અને અદ્ભુત અસ્તિત્વ છે. એ પૂજા-પાઠ અને કઠોર નિયમોની પાર છે. આખી જિંદગી ગુજરાન ચલાવવા મારે કામ કરવું પડયું, એટલે પહાડની ટોચે બેસી ઘ્યાન કરવાનો આનંદ ન લઇ શકયો કે એ રીતનો આઘ્યાત્મિક પણ ન બની શકયો. મારે માટે અઘ્યાત્મનો સામાન્ય અર્થ છે ‘સ્વ’ની સાથે અને દુનિયાની સાથે શાંત અવસ્થામાં હોવું.

પરેશાન કરી નાખે એવા સંજૉગોમાં પણ ચીડિયા ન થઈ જવું કે ગુંગળાઈ ન જવું એ બહુ મુશ્કેલ કામ છે.પરંતુ હવે હું આ કે આવા બધાંથી વિચલિત નથી થતો અને શાંત રહું છું. શાંતિનો આ મેળ ધીમે ધીમે તમારી ભીતર આવે છે.

મને આ સંતુલન પ્રકòતિમાંથી મળ્યું છે. હું દ્રઢપણે માનું છું કે પ્રકૃતિની નજીક હોવું એ ઐક આઘ્યાત્મિક અનુભવ છે. લેખકોમાં મારો વિશેષ પ્રેમ થોરો માટે છે, જેઓ પ્રકૃતિની વરચે રહેવા જતા રહેલા. અને વડ્ર્ઝવર્થ જેવા કવિઓ માટે પણ લગાવ ખરો. જિંદગી ઘણી વધારે તાણભરી બની જાય અને દુનિયા જયારે મારા પર હાવી થઇ જાય ત્યારે વૃક્ષો વરચે ટહેલવું અને પ્રકૃતિ સાથે જોડાવું મદદગાર સાબિત થાય છે. મને મારા ‘સ્વ’ની સાથે હોવું, પ્રકòતિના પરિવેશમાં ટહેલવું ગજબની શાંતિ આપે છે.
આ એકાંતમાં પોતાની જાત સાથે સંવાદ કરવો એ એક અનોખો અનુભવ હોય છે. ત્યારે મને લાગે છે કે હું ઇશ્વરની સાવ સમીપ છું. વાયા પ્રકૃતિ થઇને ઇશ્વરને પામવાનો આ રસ્તો મને આવા જ એક અનુભવ દરમિયાન મળેલો.
આ તો કોઇ કિંમત ચૂકવ્યા વગર મળતો ઇશ્વરનો સ્નેહ છે, પરંતુ તમે એનો આનંદ લેવાનું નહીં જાણતા હો તો કયારેય એનો અનુભવ નથી કરી શકતા. તમે જે કંઇ કરતા હો એમાં આનંદ લેતા હો તો એમ કરવું તમને શાંત બનાવે છે અને તમે તમારા આંતરિક ‘સ્વ’ સાથે સંપર્કમાં આવો છો.

બીજો લેખ આજના દિવ્ય-ભાસ્કરની પૂર્તિમાં મળ્યો:

આટલી બધી બહિર્મુખતા શા માટે?

Dipak Soliya



રાજકારણથી માંડીને ધર્મ સુધીની તમામ બાબતો માણસને બહિર્મુખી બનાવી રહી હોય ત્યારે એક નજર અંદરની તરફ નાખવા જેવી ખરી.ડિસ્કોથેકમાં ઝૂમી રહેલા જુવાનિયાઓ કે વરઘોડામાં સરેઆમ નાચી રહેલા જાનૈયાઓ કે ધાર્મિક સમારંભમાં ડોલી ઊઠતાં ભકતો વરચે તાત્ત્વિક ભેદ ખરો?

ધાર્મિક મેળાવડા પર જ ઘ્યાન કેન્દ્રિત કરીએ તો એટલું સમજાય કે આ પ્રકારની ‘સમુહસાધના’ માણસની આઘ્યાત્મિક કરતાં સામાજિક જરૂરિયાત પૂરી કરવામાં વધુ મદદરૂપ બનતી હોય એવી શકયતા તો ખરી જ.

આમ તો માણસને વધારે પડતો બહિર્મુખ બનતો રોકવાનું કામ ધર્મોએ કરવાનું હોય, પરંતુ સામાન્ય રીતે ધર્મોપોતે જ માણસને બહિર્મુખ બનવતા હોવાનું જોવા મળી રહ્યું છે.

આરતીની ઝાલરમાં કે હજયાત્રા યા વેટિકનપ્રવાસમાં મળતો આનંદ પણ સુંદર હોય છે, પરંતુ બાહ્ય ધર્મ અને આંતરિક આઘ્યાત્મિકતાની ભેળસેળ ટાળવા જેવી ખરી, કારણ કે અઘ્યાત્મ માણસને અંદરની દુનિયામાં પ્રવેશવા માટે પ્રેરતી બાબત છે. મીરાં, કબીર કે નરસિંહ ધાર્મિક કરતાં આઘ્યાત્મિક આરાધકો હતાં. ેમને ભકિત માટે સમુહની જરૂર નહોતી. એ અંતર્યાત્રાનાં યાત્રીઓ હતાં. એમાં ‘હું’ અને ‘એ’ એ બે સિવાય બીજા કોઈની, સંગઠનની, ટ્રસ્ટની, સંપ્રદાયની, ધર્મયાત્રાની, ટૂંકમાં, કોઈ પણ પ્રકારના બાહ્ય અવલંબનની જરૂર પડતી નહોતી.
પહેલી વાત તો એ કે અંતર્મુખ હોવું સારું કે બહિર્મુખ હોવું સારું એવો કોઈ સવાલ જ નિરર્થક છે. બન્નો અંતિમો ટાળવાં જેવાં છે. જરૂર છે સંતુલનની.

એ જ રીતે માણસ જાગૃત અવસ્થા દરમિયાન સતત બહિર્મુખી જ બની રહે એ પણ ઠીક નથી. પણ મોટા ભાગના લોકોનું મન ઉઠવાથી સૂવા સુધીના ગાળામાં સતત બાહ્યજગતના વિચારોમાં પરોવાયેલું રહે છે. રાજકારણ છોડો, ધર્મો પણ બાહ્ય જગતની વાતો કરતા હોય છે. એક ખતરનાક સરચાઈ એ પણ છે કે માણસને તેના માંયલા સાથે જોડવાને બદલ ધર્મોસંસારને જાણે તોડવા બેઠા હોય એવો માહોલ છે.આપણે તો ચારે તરફ ધમધમતી બહિર્મુખતા વચાળે અંતર્યાત્રા કરવાંની છે.